Օդի որակի ինդեքսը աղտոտիչների չափումները վերածում է հասկանալի սանդղակի. որքան բարձր է ցուցանիշը, այնքան մեծ է առողջության վրա ազդեցությունը։ Քաղաքներում հատկապես կարևոր են PM2.5 և PM10 մանր մասնիկները. դրանք միշտ չէ, որ տեսանելի են կամ զգացվում են հոտով, բայց կարող են հասնել շնչուղիների խոր հատվածներ և արյուն՝ առաջացնելով գրգռում, միկրոբորբոքում, ասթմայի սրացումներ և լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն սրտի ու անոթների վրա։
Մենք ցույց ենք տալիս ինդեքսը և քաղաքների դինամիկան, որպեսզի առօրյա որոշումները հեշտ լինեն. երբ օդափոխել, երբ նվազեցնել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, որ երթուղին ընտրել և երբ խնդիրը ոչ թե անցողիկ հոտ կամ ծուխ է, այլ կայուն աղտոտում։
Հայաստանում դեռ չկան PM2.5 և PM10 մասնիկների չափման ռեֆերենսային մակարդակի կայաններ։ Այդ պատճառով մենք հավաքում ենք տվյալներ հասանելի ցանցերից. Երևանի քաղաքապետարանը տեղադրում է որակյալ օպտիկական սենսորներ, իսկ քաղաքացիական նախաձեռնություններն ու անկախ նախագծերը լրացնում են ծածկույթը այնտեղ, որտեղ պաշտոնական չափումները բավարար չեն։
AirQuality.am-ը հավաքում է նաև պետական մոնիտորինգի կայանների տվյալները։ Դրանք կարևոր են որպես պաշտոնական աղբյուր, բայց հրապարակվում են մեծ ուշացումով և չեն տալիս քաղաքի օպերատիվ պատկերը։
Sputnik Արմենիայի նյութում Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիտորինգի կենտրոնի աշխատակիցները բացատրում են, թե ինչպես է կազմակերպված գործընթացը. օդը անցնում է ֆիլտրերի և խողովակների միջով, իսկ հետո նմուշները տեղափոխվում են լաբորատորիա վերլուծության համար։ Այդ պատճառով տվյալները սովորաբար նկարագրում են արդեն անցած օրը, ոչ թե քաղաքի ընթացիկ վիճակը։
Կայանների մեծ մասը տեխնիկապես հնացած է. դրանք չափում են ընդհանուր փոշին, բայց չեն բաժանում այն PM2.5 և PM10 ֆրակցիաների։ Այդ պատճառով այդ տվյալները հնարավոր չէ ուղղակիորեն համեմատել ժամանակակից օդի որակի ինդեքսների հետ։ Քարտեզի վրա պետական կայանները նշված են կապույտ գույնով, և կարող եք առանձին դիտել դրանց ցուցումները։ Այդ կայանների ցանկը հասանելի է MeteoMonitoring.am աղբյուրի բաժնում։
µSv/h
Ռադիացիոն ֆոնի տվյալները վերցնում ենք GMCMap-ից՝ Գեյգերի հաշվիչների վրա հիմնված միջազգային սենսորային ցանցից։ Այս չափումները չեն փոխարինում պաշտոնական ռադիացիոն վերահսկողությանը, բայց օգնում են տեսնել ընթացիկ ֆոնը և նկատել կտրուկ շեղումները։
Երևանում սովորական ֆոնը հաճախ լինում է մոտ 0.14-0.18 µSv/h։ Համեմատության համար՝ ծովափնյա Նյու Յորքում կամ Փարիզում սարքերը կարող են ցույց տալ ընդամենը 0.05 µSv/h, իսկ հարթավայրային Բեռլինում՝ մոտ 0.08 µSv/h։ Երևանի ցուցանիշները շատ ավելի մոտ են Սկանդինավիային կամ Ասիային. օրինակ՝ Հելսինկիում և Սեուլում նորմալ ֆոնը նույն 0.12-0.15 µSv/h-ի կարգի է, իսկ բարձրադիր Դենվերում կարող է հասնել 0.22 µSv/h։ Երևանի ֆոնը բացատրվում է ծովի մակարդակից մոտ մեկ կիլոմետր բարձրությամբ և քաղաքի շրջակայքում հրաբխային տուֆի ու բազալտի առատությամբ։
30 մայիսի · Антон Власов, Сергей Кузнецов
Отчет AirQuality.am о зимнем качестве воздуха в Ереван. Данные по PM2.5, суточный ритм загрязнения, рост сети мониторинга и позиция городских властей.
Հայաստանի կառավարությունը փոփոխություններ է կատարել մի շարք որոշումների մեջ։ 2027 թվականի նոյեմբերի 1-ից ուժի մեջ կմտնեն մթնոլորտային օդի որակի գնահատման նոր ստանդարտները և մեթոդիկաները։ 2025–2030 թվականների համալիր միջոցների ծրագրի շրջանակում նախատեսվում է օդի որակի մոնիթորինգի համակարգի արդիականացում, այդ թվում ձեռք բերելով 14 ստացիոնար կայան, որոնցից 6-ը՝ Երևանի համար։ 2025 թվականին բնապահպանության նախարարությանը հատկացվել է 300 միլիոն դրամ՝ օդի որակի գնահատման երկու կայան ձեռք բերելու համար։ Այդ երկու կայանները տեղադրված են Երևանում (Կենտրոն վարչական շրջան և Կանաքեռ-Զեյթունի պուրակ) և ներկայումս անցնում են փորձարկում և կալիբրացում։ Սպասվում է, որ դրանք թույլ կտան ավելի ճշգրիտ չափել հիմնական աղտոտիչների պարունակությունը և իրական ժամանակում ստանալ տվյալներ։
Երևանի քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը հայտարարել է, որ ներկայիս օդի աղտոտվածության մակարդակը այլ է, քան նոյեմբերին, չնայած հիմա ակտիվ շինարարական սեզոնն է և ինտենսիվ երթևեկություն կա։ Նրա խոսքով՝ նոյեմբերից մինչև մարտ օդի որակը մեծապես կախված է մի կլիմայական երևույթից՝ մթնոլորտային շերտի իջումից, որի պատճառով աղտոտումները կենտրոնանում են ավելի մոտ երկրի մակերեսին։ Նա նշել է, որ նման իրավիճակն բնորոշ չէ միայն Երևանին, այլև ամբողջ Արարատյան հովտին և հարակից տարածքներին։ Երբ տաքանում է, մթնոլորտային շերտը բարձրանում է և դիտվող աղտոտվածության մակարդակը նվազում է։ Քաղաքապետի խոսքով՝ քաղաքապետարանը հրապարակում է բաց տվյալներ և օդի որակի կանխատեսումներ։
Հոդվածը նկարագրում է ձմեռային օդի աղտոտումը Երևանում, երբ սմոգն ու ջերմային ինվերսիաները պահում են աղտոտիչ նյութերը հողի մակերևույթի մոտ, իսկ բնակիչները կանոնավորաբար արձանագրում են «առողջության համար վնասակար» ցուցանիշներ։ AirQuality.am նախագիծը, որը ստեղծվել է Անտոն Վլասովի կողմից, համախմբում է օդի որակի խեղաչված տվյալները՝ քաղաքային սենսորներից, կամավորական DIY-ցանցերից, մետեոկայաններից և անկախ մոնիթորինգային հարթակներից, դարձնելով դրանք մատչելի և հասկանալի։ Պլատֆորմը հրապարակում է ժամային թարմացումներ, ինչպես նաև բաց՝ «հում» ու մշակված տվյալների հավաքածուներ՝ փաստաթղթավորմամբ։ ArmAQI նախաձեռնությունն ու այլ կամավորական ցանցեր ընդլայնում են սենսորների ծածկույթը քաղաքի տարբեր թաղամասերում։ Նախագիծը կոչ է անում բնակիչներին տեղադրել սեփական սենսորներ, կիսվել տվյալներով և համագործակցել իշխանությունների հետ՝ փոշու նվազեցման, աղբի այրման դադարեցման և կանաչ տարածքների ընդլայնման քայլերի համար։
ԶԼՄ Հայաստանում օդի որակի մասին →
AirQuality.am-ը հրապարակում է բաց տվյալներ օդի որակի մասին, որպեսզի չափումները հնարավոր լինի ստուգել, վերօգտագործել և անկախ վերլուծել։ Ֆայլային արտահանումներում հասանելի են կայանների, քաղաքների և շրջանների չմշակված ու մշակված տվյալները, որոնք հարմար են հետազոտությունների, լրագրողական նյութերի, վիզուալիզացիաների և աղտոտման երկարաժամկետ վերլուծության համար։
Հավելվածների, քարտեզների և վիջեթների համար ավելի հարմար է օգտագործել API-ն. դրա միջոցով կարելի է ստանալ կայանների ցանկը, ընթացիկ ցուցումները և պատմական ագրեգատները՝ առանց ամբողջ արխիվը ներբեռնելու։ Հասանելի հարցումները և օրինակները նկարագրված են API-ի փաստաթղթում։ Տվյալներն օգտագործելիս խնդրում ենք թողնել հղում դեպի AirQuality.am որպես աղբյուր։
