Օդի որակի ինդեքսը աղտոտիչների չափումները վերածում է հասկանալի սանդղակի. որքան բարձր է ցուցանիշը, այնքան մեծ է առողջության վրա ազդեցությունը։ Քաղաքներում հատկապես կարևոր են PM2.5 և PM10 մանր մասնիկները. դրանք միշտ չէ, որ տեսանելի են կամ զգացվում են հոտով, բայց կարող են հասնել շնչուղիների խոր հատվածներ և արյուն՝ առաջացնելով գրգռում, միկրոբորբոքում, ասթմայի սրացումներ և լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն սրտի ու անոթների վրա։
Մենք ցույց ենք տալիս ինդեքսը և քաղաքների դինամիկան, որպեսզի առօրյա որոշումները հեշտ լինեն. երբ օդափոխել, երբ նվազեցնել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, որ երթուղին ընտրել և երբ խնդիրը ոչ թե անցողիկ հոտ կամ ծուխ է, այլ կայուն աղտոտում։
Հայաստանում դեռ չկան PM2.5 և PM10 մասնիկների չափման ռեֆերենսային մակարդակի կայաններ։ Այդ պատճառով մենք հավաքում ենք տվյալներ հասանելի ցանցերից. Երևանի քաղաքապետարանը տեղադրում է որակյալ օպտիկական սենսորներ, իսկ քաղաքացիական նախաձեռնություններն ու անկախ նախագծերը լրացնում են ծածկույթը այնտեղ, որտեղ պաշտոնական չափումները բավարար չեն։
AirQuality.am-ը հավաքում է նաև պետական մոնիտորինգի կայանների տվյալները։ Դրանք կարևոր են որպես պաշտոնական աղբյուր, բայց հրապարակվում են մեծ ուշացումով և չեն տալիս քաղաքի օպերատիվ պատկերը։
Sputnik Արմենիայի նյութում Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիտորինգի կենտրոնի աշխատակիցները բացատրում են, թե ինչպես է կազմակերպված գործընթացը. օդը անցնում է ֆիլտրերի և խողովակների միջով, իսկ հետո նմուշները տեղափոխվում են լաբորատորիա վերլուծության համար։ Այդ պատճառով տվյալները սովորաբար նկարագրում են արդեն անցած օրը, ոչ թե քաղաքի ընթացիկ վիճակը։
Կայանների մեծ մասը տեխնիկապես հնացած է. դրանք չափում են ընդհանուր փոշին, բայց չեն բաժանում այն PM2.5 և PM10 ֆրակցիաների։ Այդ պատճառով այդ տվյալները հնարավոր չէ ուղղակիորեն համեմատել ժամանակակից օդի որակի ինդեքսների հետ։ Քարտեզի վրա պետական կայանները նշված են կապույտ գույնով, և կարող եք առանձին դիտել դրանց ցուցումները։ Այդ կայանների ցանկը հասանելի է MeteoMonitoring.am աղբյուրի բաժնում։
µSv/h
Ռադիացիոն ֆոնի տվյալները վերցնում ենք GMCMap-ից՝ Գեյգերի հաշվիչների վրա հիմնված միջազգային սենսորային ցանցից։ Այս չափումները չեն փոխարինում պաշտոնական ռադիացիոն վերահսկողությանը, բայց օգնում են տեսնել ընթացիկ ֆոնը և նկատել կտրուկ շեղումները։
Երևանում սովորական ֆոնը հաճախ լինում է մոտ 0.14-0.18 µSv/h։ Համեմատության համար՝ ծովափնյա Նյու Յորքում կամ Փարիզում սարքերը կարող են ցույց տալ ընդամենը 0.05 µSv/h, իսկ հարթավայրային Բեռլինում՝ մոտ 0.08 µSv/h։ Երևանի ցուցանիշները շատ ավելի մոտ են Սկանդինավիային կամ Ասիային. օրինակ՝ Հելսինկիում և Սեուլում նորմալ ֆոնը նույն 0.12-0.15 µSv/h-ի կարգի է, իսկ բարձրադիր Դենվերում կարող է հասնել 0.22 µSv/h։ Երևանի ֆոնը բացատրվում է ծովի մակարդակից մոտ մեկ կիլոմետր բարձրությամբ և քաղաքի շրջակայքում հրաբխային տուֆի ու բազալտի առատությամբ։
28 սեպտեմբերի · Անտոն Վլասով · 126
Ինչ է հայտնել Երևանի քաղաքապետարանը օդի աղտոտման դեմ միջոցառումների մասին, և որ հարցերն են անպատասխան մնացել ժամկետների, ջեռուցման, ֆինանսավորման ու արդյունքների վերաբերյալ։
27 սեպտեմբերի · Անտոն Վլասով · 89
Վերլուծում ենք Հայաստանի շրջակա միջավայրի նախարարության պատասխանը 2025–2030 թվականների օդի պահպանության ծրագրի կատարման մասին․ ինչ հաջողվեց պարզել և որ հարցերը մնացին բաց։
Ամուլսարի հանքավայրում բնապահպանական վերահսկողությունն իրականացվելու է երկու ուղղությամբ․ «Լիդիան Արմենիա» ընկերության մասնագետները զբաղվելու են ներքին մշտադիտարկմամբ, իսկ պետական մարմինները՝ վերահսկողությամբ և պարբերական ստուգումներով։ Հանքի շահագործման անցնելուց հետո պարբերաբար կհետևեն, մասնավորապես, ջրի և օդի վիճակին և ցուցանիշները կհամեմատեն ելակետային տվյալների հետ։
Հայաստանի կառավարության ներկայացուցիչը ընկերությունում՝ Գնել Սանոսյանը, հայտարարել է, որ բնապահպանական հարցերի ուսումնասիրությանը ներգրավում են միջազգային մասնագետների։ Նախագիծը բնապահպանների և տեղի բնակիչների բողոքի առիթ էր դարձել․ նրանք մտահոգվում էին Ջերմուկի ջրային ռեսուրսների և Սևանա լճի աղտոտման վտանգով։
Սանոսյանի խոսքով՝ հանքի փակումից հետո տարածքը կվերականգնեն և կանաչապատեն։ Ընկերությունը նաև պարտավորվել է համայնքներին տարեկան 7 միլիոն դոլար վճարել շինարարության փուլում, իսկ շահագործման անցնելուց հետո՝ 9 միլիոն դոլար։ Պաշարների ներկա գնահատականների համաձայն՝ արդյունահանումը կարող է շարունակվել մինչև 2038 թվականը։
Երևանի բնակչուհի Լուսինե Մկրտչյանը նկարահանել է, թե ինչպես «ՄԼ Մայնինգ» ընկերության Ավանում գտնվող անավարտ շենքերից փոշին թափվում է ներքև՝ Ֆուտբոլի ակադեմիայի դաշտերի կողքին, որտեղ երեխաներն են մարզվում։ Շինհրապարակը գտնվում է ակադեմիայից մոտ 300 մետր հեռավորության վրա, և այս դեպքը ցույց է տալիս, թե որքան նկատելի է մնում շինարարական փոշու խնդիրը քաղաքում։
Երևանի քաղաքապետարանը կառուցապատողներից պահանջում է օգտագործել փոշեկլանիչ ցանցեր, ջրցան մեքենաներ, փոշու ճնշման սարքեր, նյութերը պահել փակ եղանակով և տեղադրել օդի որակի մոնիթորինգի սարքեր։ Նախկինում տուգանքները կազմում էին 70–100 հազար դրամ, ինչը քաղաքապետարանը համարում էր անհամաչափ նորմերի պահպանման ծախսերի համեմատ։ 2026 թվականի օգոստոսի 29-ից առաջին խախտման համար նախատեսված է 1,5–2 միլիոն դրամ, մեկ տարվա ընթացքում կրկնակի խախտման համար՝ 3–4 միլիոն դրամ, իսկ աշխատանքները կարող են դադարեցվել 5, 10 կամ մինչև 30 աշխատանքային օրով։
Ֆուտբոլի ակադեմիայի մոտ գտնվող «ՄԼ Մայնինգ» շինհրապարակի վերաբերյալ քաղաքապետարանի էջում օդի որակի մոնիթորինգի սարք նշված չէր, իսկ տեսանյութում երևում էր ոչ ամբողջական կահավորվածություն։ Քաղաքաշինության և հողի վերահսկողության վարչության պետի տեղակալ Ռուբեն Հոջայանն ասել է, որ ավելի վաղ այդ հասցեում արձանագրվել էին ջրցան մեքենա, ցանցեր և միացված առցանց սենսոր, իսկ տեսանյութում երևացածը անվանել է անընդունելի։ Ստուգումից հետո քաղաքապետարանը տրամադրել է լուսանկարներ, որտեղ 2026 թվականի սեպտեմբերի 11-ի դրությամբ հարթակն ապահովված է ցանցերով և ջրցան մեքենայով։
Բոլոր հրապարակումները ԶԼՄ-ներում →
AirQuality.am-ը հրապարակում է բաց տվյալներ օդի որակի մասին, որպեսզի չափումները հնարավոր լինի ստուգել, վերօգտագործել և անկախ վերլուծել։ Ֆայլային արտահանումներում հասանելի են կայանների, քաղաքների և շրջանների չմշակված ու մշակված տվյալները, որոնք հարմար են հետազոտությունների, լրագրողական նյութերի, վիզուալիզացիաների և աղտոտման երկարաժամկետ վերլուծության համար։
Հավելվածների, քարտեզների և վիջեթների համար ավելի հարմար է օգտագործել API-ն. դրա միջոցով կարելի է ստանալ կայանների ցանկը, ընթացիկ ցուցումները և պատմական ագրեգատները՝ առանց ամբողջ արխիվը ներբեռնելու։ Հասանելի հարցումները և օրինակները նկարագրված են API-ի փաստաթղթում։ Տվյալներն օգտագործելիս խնդրում ենք թողնել հղում դեպի AirQuality.am որպես աղբյուր։
