Ձմեռ 25/26․ Երևանի օդի որակի հաշվետվություն

Անցած ձմռանը Երևանի բնակիչները 151 օրից 138-ի ընթացքում շնչել են ԱՀԿ ուղենիշից վատ օդ։ ԱՀԿ-ի հանձնարարականով նման օրերը տարեկան պետք է լինեն առավելագույնը 2–3։ 51 օր միջին օրական US AQI-ն անցել է 150-ը, ինչը վնասակար է արդեն բոլորի, ոչ միայն թոքերի կամ սրտի խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար։ Ամենածանր շրջանը հունվարի 5-ից փետրվարի 3-ն էր՝ միջին AQI-ն 168։

• Ամեն երեկո՝ 19:00-ից հետո, օդը կտրուկ վատացել է, և դա պատահականություն չէ։ Առավոտյան AQI-ի նվազագույնը մոտ 103 էր, երեկոյան գագաթնակետը՝ մոտ 142։ Քաղաքը միաժամանակ տաքացվում է, երթևեկում և վառարաններում աղբ այրում։
• Քաղաքային սենսորային ցանցը 66-ից հասել է 89 կայանի։ Այժմ տվյալներն ավելի շատ են, քան երբևէ, սակայն հանրային աղբյուրներից դեռ պարզ չէ, թե իշխանություններն ինչ են անում դրանցով։
• Հարցումները ցույց են տալիս, որ Երևանի բնակիչները խիստ մտահոգված են ձմեռային օդի որակով։

Առանց հստակ տվյալների օդի որակի մասին խոսակցությունները հեշտությամբ մնում են զգացողությունների, հույզերի և հարմար բացատրությունների միջև։ Այդ պատճառով այս հաշվետվությունը պատրաստել ենք որպես վերջին երկու տարում Երևանում AirQuality.am-ի հավաքած տվյալների փոքր ուսումնասիրություն։ Ուզում ենք հանգիստ հասկանալ ոչ միայն թվերը, այլև իշխանությունների հայտարարություններն ու խոստումները և այն, թե ինչ սպասել հետո։

Ինչի մասին է խոսքը

Հաշվետվության հիմնական ցուցանիշը PM2.5-ն է՝ մինչև 2.5 միկրոմետր չափով շատ մանր մասնիկները։ Դրանք թափանցում են թոքերի խորքը և կապված են շնչառական ու սրտանոթային համակարգերի բարձր ռիսկերի հետ։ Ձմռանը Երևանի օդի որակի վրա ամենաշատն ազդում է հենց PM2.5-ը։ PM2.5-ի և PM10-ի մասին ավելին՝ կախված մասնիկների բաժնում։

2025/26 ձմռանը PM2.5-ի օրական խտությունը ԱՀԿ ուղենիշից բարձր է եղել 151 օրից 138-ի ընթացքում, իսկ 51 օր միջին օրական US AQI-ն հասել է 151-ի կամ ավելի՝ բոլոր բնակիչների, ոչ միայն թոքերի ու սրտի հիվանդություններ ունեցողների համար վնասակար մակարդակի։

25/26 ձմեռ ասելով նկատի ունենք 2025-ի նոյեմբերից մինչև 2026-ի մարտը ներառյալ։ Համեմատության համար օգտագործում ենք 24/25 ձմեռը՝ 2024-ի նոյեմբերից մինչև 2025-ի մարտը։ Միջիններով 25/26 ձմեռը նախորդից շատ վատ չի թվում, սակայն ամսական տարբերությունները հստակ են։ Նոյեմբերը զգալիորեն ավելի աղտոտված ու չոր էր․ երաշտը բերեց անտառային ու դաշտային խոտածածկի հրդեհների, իսկ տերևների այրումն ու աղբավայրի հրդեհը խորացրին վիճակը։ Հունվարը նախորդ տարվա համեմատ ավելի ցուրտ ու աղտոտված էր, իսկ փետրվարն ու մարտը՝ փոքր-ինչ մաքուր։

Մենք օգտագործում ենք US AQI՝ ամերիկյան օդի որակի ինդեքսը, որն աղտոտիչների խտությունները վերածում է «մաքուրից» մինչև «վնասակար» և «վտանգավոր» օդի միասնական սանդղակի։ Այս հաշվետվությունում AQI-ն հաշվարկված է PM2.5-ով․ սանդղակի ու շեմերի մասին ավելին՝ օդի որակի ինդեքսի բաժնում։

Օգտագործում ենք նաև ԱՀԿ հանձնարարականները՝ PM2.5-ի համար օրական միջինը 15 մկգ/մ³, տարեկան միջինը՝ 5 մկգ/մ³։ Ավելին՝ ԱՀԿ նորմերի բաժնում։

Սենսորներն ու տվյալների հուսալիությունը

Երևանի դիտարկումների հիմքը Yerevan.am քաղաքային ցանցն է։ Սրանք մեր տվյալների ամենաորակյալ կայաններն են՝ կալիբրացված Clarity ընկերության կողմից։ Դրանք էտալոնային չեն, սակայն ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ կալիբրացումից հետո նման սենսորները կարող են էտալոնին մոտ արդյունքներ տալ։ Նույն սենսորներն օգտագործվում են AirGradient-ում և Purple Air-ում ու ճշգրտվում US EPA-ի մեթոդաբանությամբ։

AirGradient-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ նման կալիբրացումից հետո այս սենսորները շատ ճշգրիտ արդյունքներ են տալիս։

• ArmAQI և ClimateNet ցանցերի համար կիրառում ենք սեփական կալիբրացումը և համեմատում Երևանի քաղաքային ցանցի հետ։
• IQAir-ը թողել ենք առանց կալիբրացման․ քաղաքային կայաններով ստուգումը չի ցույց տվել, որ ուղղումը կլավացնի տվյալները։

Տարբեր մոդելների օպտիկական սենսորները տարբեր կերպ են արձագանքում խոնավությանը, աերոզոլի կազմին և տեղադրման պայմաններին, ուստի տարբեր ցանցերի տվյալները չի կարելի պարզապես խառնել։ Դրանք բերում ենք ընդհանուր սանդղակի՝ հիմք ընդունելով ամենահուսալի քաղաքային ցանցը և հաշվի առնելով՝ որտեղ է տվյալը կալիբրացրել մատակարարը, իսկ որտեղ՝ մենք։ Դիտարկումների խիտ ցանցի հետ միասին սա տալիս է քաղաքի բավական հուսալի պատկեր, ոչ թե առանձին սարքերի պատահական ցուցումների հավաքածու։

Դիտարկման ցանցը

Մեր հաշվետվությունում «կայանը» դիտարկման կետ է, ոչ թե յուրաքանչյուր առանձին սենսոր։ Եթե մի քանի սենսոր կողք կողքի են, օրինակ՝ նույն շինհրապարակում, դրանք հաշվում ենք որպես մեկ կայան։ Հետևաբար ստորև կայանների թիվը նշանակում է ակտիվ դիտարկման կետերի թիվը։

Ստորև աղյուսակներում ներկայացված է օրական ակտիվ կայանների միջին թիվը։ Ձմռան յուրաքանչյուր օրվա համար հաշվում ենք PM2.5 փոխանցած կետերը, ապա միջինացնում ամբողջ ժամանակահատվածով։ Yerevan.am և Clarity քաղաքային կայանները միավորված են մեկ ցանցում․ ըստ էության սա քաղաքապետարանի նույն ենթակառուցվածքն է։ Yerevan.am-ի մանրամասն տվյալները հասանելի են 2024-ի նոյեմբերի վերջից, քանի որ այն տալիս է միայն վերջին ամսվա պատմությունը, իսկ AirQuality.am-ը գործարկվել է 2024-ի դեկտեմբերին։

Ձմռանը քաղաքային ցանցը զգալիորեն աճել է՝ օրական միջինը 66-ից 89 ակտիվ կայան։ ArmAQI-ի միջինն էլ 21-ից դարձել է 23, սակայն սա կայուն աճ չի հիշեցնում․ 2025-ի գագաթնակետից հետո քաղաքացիական ցանցը հիմնականում կանգ է առել և աստիճանաբար նվազում է։ Գրաֆիկից երևում է, որ 25/26 ձմռան ծածկույթի հիմնական աճը տվել է հենց քաղաքային ցանցը։

Կայանների թվով առաջատար են Կենտրոնն ու Արաբկիրը՝ խիտ երթևեկությամբ և ակտիվ շինարարությամբ։ Շենգավիթի ու Քանաքեռ-Զեյթունի ծածկույթը գրեթե չի աճել, թեև դրանք արդյունաբերական և առանձնատներով շրջաններ են, որտեղ ձմռանը ակտիվ ջեռուցում կա։ Նուբարաշենի աղբավայրին ամենամոտ Էրեբունին արդեն երկու ձմեռ ունի ընդամենը մեկից երեք կայան։ Հենց այստեղ ցանցի ընդլայնումը կտար ամենաարժեքավոր պատկերը՝ աղբավայրի ծուխ, ավտոտնակներ, մասնավոր հատված։

Համեմատություն նախորդ ձմռան հետ

25/26 ձմեռը նախորդի հետ համեմատելու համար դիտարկում ենք ամսական US AQI-ն, ԱՀԿ օրական ուղենիշը գերազանցած օրերի թիվը և միջին ջերմաստիճանը։ Գերազանցում ենք համարում օրը, երբ միջին օրական PM2.5-ը բարձր է 15 մկգ/մ³-ից։

Միջին AQI-ով 25/26 ձմեռը մոտ է նախորդին, սակայն ամսական տարբերությունները հստակ են։ Նոյեմբերը զգալիորեն ավելի աղտոտված էր՝ 142 նախորդ ձմռան 105-ի դիմաց։ Անձրև գրեթե չկար՝ ամսվա ընթացքում ընդամենը 0.9 մմ, իսկ Երևանի շուրջ այրվում էին անտառներ, խոտ, տերևներ ու աղբ։ Դեկտեմբերին միջին AQI-ն գրեթե նույնն էր։ Հունվարն ավելի ցուրտ եղանակի պայմաններում ավելի աղտոտված էր՝ -3.4°C՝ նախորդ տարվա -0.8°C-ի դիմաց։ Փետրվարն ու մարտը, հակառակը, ավելի խոնավ ու փոքր-ինչ մաքուր էին։

Աղտոտման օրական ընթացքը

Հասկանալու համար, թե աղտոտումն ունի՞ օրական ռիթմ, դիտարկել ենք AQI-ի փոփոխությունը օրվա ընթացքում։

Ստորև գրաֆիկները ցույց են տալիս PM2.5-ով հաշվարկված միջին US AQI-ն՝ օրվա յուրաքանչյուր ժամի համար։ Ծայրահեղ արժեքներով գրաֆիկը չաղավաղելու համար հեռացրել ենք PM2.5-ի ժամային արժեքների ստորին և վերին 1%-ը։

Ամենաաղտոտված անընդմեջ 30 օրերը եղել են 2026-ի հունվարի 5-ից փետրվարի 3-ը։ Այդ ժամանակահատվածի միջին AQI-ն 168.8 էր։

Նվազագույնը վաղ առավոտյան է, երբ քաղաքային ակտիվությունը ցածր է և աղտոտումն աստիճանաբար ցրվում է։ Այնուհետև AQI-ն աճում և առավելագույնին է հասնում մոտ 20:00–21:00-ին։ Ամենաաղտոտված 30 օրերին AQI-ն բարձր է գրեթե ամբողջ օրը․ անգամ առավոտյան նվազագույնը 140-ից բարձր է։

Միայն օրական գրաֆիկով հնարավոր չէ ճշգրիտ որոշել աղբյուրը։ Սակայն այս պատկերը վատ է համադրվում քաղաքապետարանի վարկածի հետ, որն ընդգծում է շինարարությունն ու արտադրությունը։ Այն ստիպում է ավելի ուշադիր դիտարկել տրանսպորտը, ջեռուցումը և օրվա ընթացքում աղտոտման կուտակումը։

Ձմեռային վատթարացման պատճառները

Ձմռան գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ մի քանի աղբյուր միաժամանակ են գործում։ Hetq-ը նոյեմբերին գրել էր, որ ցրտերի հետ խնդիրը խորանում է ոչ միայն եղանակի, այլև տերևների ու աղբի այրման և փայտով ջեռուցման պատճառով։ Երևանի ձմեռային օդի քիմիայի մասին առանձին նյութը բացատրում էր, թե ինչպես են տրանսպորտի ու ջեռուցման արտանետումները կուտակվում գետնին մոտ, իսկ գազի կաթսաները նույնիսկ առանց տեսանելի ծխի ավելացնում են երկրորդային մասնիկների նախանյութերը։ Սա համընկնում է մեր գրաֆիկների հետ․ երեկոյան տրանսպորտը, ջեռուցումն ու կուտակված աղտոտումը միանում են։

Տերևների և աղբի այրումը մնում է առանձին տեսանելի խնդիր։ Նոյեմբերի վերջին լրատվամիջոցները գրել էին Հայաստանի տարբեր շրջաններում չոր տերևների ու խոզանի այրման հետ կապված հրդեհների մասին։ Երևանում հատկանշական է «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» ՀՈԱԿ-ի տուգանքը՝ Ավանի ֆուտբոլի ակադեմիայի ու Աճառյան փողոցի միջև ճյուղեր ու տերևներ դիտավորյալ այրելու համար։ Սա ամբողջ մասշտաբը չի ցույց տալիս, բայց պարզ է դարձնում, որ միայն արգելքի հայտարարությունը քիչ է․ այրում են նաև քաղաքային կառույցները։

Հանրային խոսակցությունից գրեթե դուրս է մնում աղբի ու էժան վառելիքի այրումը առանձնատներում, ավտոտնակներում, ավտոսերվիսներում ու փոքր արտադրամասերում՝ լամինատ, փաթեթավորման թաղանթ, օգտագործված յուղ, անվադողեր։ Yerevan Air Pollution Monitoring-ի դիտարկմամբ՝ ձմռանը սա այրվում է քաղաքի հարյուրավոր կետերում։ Այս աղբյուրները վերահսկելը շատ ավելի դժվար է, քան պաշտոնական շինհրապարակները։

Մյուս գործոնը Նուբարաշենի աղբավայրի հրդեհներն ու քրոնիկ խնդիրներն են։ Սեպտեմբերին Sputnik-ը նկարագրել էր պարբերական հրդեհները որպես աղբային ու բնապահպանական ճգնաժամի մաս, իսկ հոկտեմբերին աղբավայրը կրկին այրվեց։ Ձմեռային լճացման ժամանակ ծուխն ու մանր մասնիկները կարող են վատացնել ամբողջ քաղաքի օդը։

Շինարարությունը, հանքերն ու տրանսպորտը ևս կարևոր աղբյուրներ են։ EVN Report-ը նշել է շինարարական փոշին, գործող հանքերը, տրանսպորտային արտանետումները և Նուբարաշենի աղբավայրը, իսկ Armenian Weekly-ն՝ առանց փոշեզսպման շինարարությունը, բեռնատարները, հին մեքենաները, աղտոտող ջեռուցումն ու տերևների այրումը։ Տեսչության հրապարակումները նույնպես նշում են շինարարությունը, թափոնների այրումն ու չծածկված սորուն նյութերի փոխադրումը։

Վերջապես, քաղաքի կանաչ պաշտպանությունը նվազել է։ ՄԱԿ-ը նշել էր, որ Հայաստանում բնապահպանությանը ուղղվում է ՀՆԱ-ի միայն 0.6%-ը, իսկ Hetq-ի անտառվերականգնման հետաքննությունը ցույց էր տվել երկարաժամկետ ծրագրերի վատ աշխատանքը։ Փետրվարին բնապահպան Զոյա Դուտովան ասել էր, որ առանց քաղաքաշինական համակարգային փոփոխությունների միայն ծառատունկը բավարար չէ։ Սա չի բացատրում կտրուկ ձմեռային գագաթները, բայց քաղաքը դարձնում է ավելի խոցելի փոշու, գերտաքացման ու աղտոտման կուտակման հանդեպ։

Երևանի քաղաքապետարան․ տվյալներ, շինարարություն և եղանակ

Քաղաքապետարանի դիրքորոշումը փոխվում էր, բայց մշտապես կրկնվում էին քաղաքային սենսորային ցանցն ու եղանակը։ Հոկտեմբերին քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը հայտարարել էր, որ ամռանն ու աշնանը վատ օդի մասին խոսակցությունները տվյալներին չեն համապատասխանում, սակայն զգուշացրել էր նոյեմբերից խնդիրների մասին։ Երբ ձմեռային աղտոտումը տեսանելի դարձավ, քաղաքն արագ անցավ եղանակային բացատրությունների։ Հունվարին Ավինյանը ասել էր, որ խնդիրը լիովին լուծել հնարավոր չէ քաղաքապետարանից անկախ գործոնների պատճառով, իսկ մարտին բարելավումը բացատրել էր տաքացման ժամանակ ավելի լավ ցրմամբ։

Եղանակն իսկապես կարևոր է, բայց ամբողջ պատասխանը չէ։ Ինվերսիան ու թույլ քամին PM2.5 չեն արտադրում, այլ գետնին մոտ պահում են արդեն եղած արտանետումները։ Եղանակը բացատրում է կուտակումը, բայց ոչ մասնիկների աղբյուրը։ Բացատրություններից գրեթե անհետանում է ջեռուցումը՝ ամենաակնհայտ ձմեռային գործոններից մեկը։ Օրական պատկերը նույնպես չի բացատրվում միայն շինարարությամբ կամ արտաքին արտանետումներով։

Միաժամանակ քաղաքապետարանը միայն եղանակին չէր հղվում։ Նոյեմբերին Ավինյանը խոսել էր տերևների ու աղբի այրման դեմ պայքարի և լրացուցիչ վերահսկողական լիազորությունների մասին։ Հունվարին քաղաքապետարանը Նուբարաշենում թափոնների վերամշակման գործարանի կառուցման ու շահագործման մրցույթ հայտարարեց։ Սա կարող է կարևոր երկարաժամկետ քայլ լինել, բայց ձմռան ավարտին խնդրի մասշտաբին համապատասխան հստակ քաղաքային ծրագիր դեռ չէր երևում։

Շրջակա միջավայրի նախարարություն․ դիտարկում և հնգամյա ծրագիր

Նախարարությունն ու հարակից մարմինները հիմնականում կենտրոնացել էին դիտարկման ու կանոնների բարելավման վրա։ Սեպտեմբերին Հայաստանն ու Ճապոնիան օդի դիտարկման կայանների արդիականացման համար մոտ 1.7 մլն դոլարի դրամաշնորհի համաձայնագիր ստորագրեցին։ Դեկտեմբերին կառավարությունը հաստատեց պետական դիտարկման, տվյալների հավաքման, վերլուծության ու հրապարակման կարգը՝ ներառյալ օդի որակի ինդեքսն ու ահազանգման շեմերը։

Դեկտեմբերի 10-ին վարչապետի որոշմամբ օդի աղտոտման հարցերով ստեղծվել էր միջգերատեսչական աշխատանքային խումբ՝ փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանի ղեկավարությամբ։ Խմբի ղեկավարը պետք է յուրաքանչյուր 15 օրը մեկ զեկուցի վարչապետին, իսկ գործունեությունը լուսաբանվի ամեն ամիս։ Թղթի վրա սա կարևոր մեխանիզմ է, սակայն հանրային աղբյուրներում խմբի որոշումները դեռ չեն երևում։

Հունվարին հայտարարվեց, որ հաստատվել է 2025–2030 թթ. մթնոլորտային օդի պահպանության համալիր ծրագիրը։ Այն ներառում է դիտարկման արդիականացում, նոր ավտոմատ կայաններ և շինարարության ու հանքարդյունաբերության համար փոշեզսպման պարտադիր պահանջներ։ Երևանի համար հայտարարվել է վեց կայան․ երկուսն արդեն տեղադրված են, բայց տվյալները դեռ բաց չեն, իսկ Կենտրոնի ու Քանաքեռ-Զեյթունի կայանները փորձարկվում ու ստուգաչափվում են։

Հանրային մեկնաբանություններում դեռ նկատելի են աղտոտման մասշտաբը ընդունելու զգուշավորությունն ու անկախ տվյալների հանդեպ անվստահությունը։ Ecolur-ի նույն հրապարակման մեջ տեսչական մարմնի ղեկավարը ասել էր, որ որոշ հարթակների բարձր ցուցումները կարող են սարքերի սխալի հետևանք լինել, իսկ իրենց ստուգումներով կրիտիկական խնդիր չկա։ Բնակիչների համար սա հնչում է պարզ՝ ակնհայտ խնդիրը հերքում են։

Աշխատանք կատարվում է, բայց դեռ բավարար չէ։ Ecolur-ի տվյալներով՝ 2025-ին արձանագրվել է օդի պահպանության 617 խախտում, որից 217-ը Երևանում։ Հաճախակի են շինարարությունը, թափոնների, տերևների ու խոզանի այրումը և սորուն նյութերի չծածկված փոխադրումը։ Երևանում առանձին նշվել է 99 շինարարական խախտում։

Առողջական ռիսկերի մասին զգուշացումները թույլ կողմ են մնում։ Նոյեմբերին ԱՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնի ներկայացուցիչը հայտարարել էր, որ Երևանի ցուցանիշները թույլատրելի սահմաններում են, բայց նաև խորհուրդ էր տվել հրդեհների մոտ փակ պահել պատուհաններն ու խուսափել ֆիզիկական ակտիվությունից։ Մարդկանց ասում են, որ ամեն ինչ նորմալ է, ապա զգուշություն խորհուրդ տալիս։ PM2.5-ի զգուշացումները պետք է կապվեն հասկանալի AQI սանդղակի և հստակ խորհուրդների հետ։

Իշխանությունները նաև հայտարարել են 2030-ից նորմերի խստացման մասին։ PM2.5-ի սահմանը պետք է նվազի օրական միջին 25 մկգ/մ³-ի և տարեկան 10 մկգ/մ³-ի, կխստացվեն նաև այլ աղտոտիչների նորմերը։ Սա կարևոր քայլ է, սակայն մարդկանց պետք են ժամանակին, պարզ լեզվով, AQI-ին ու հստակ խորհուրդներին կապված զգուշացումներ։

Ինչ են ասում բնակիչները

Բնակիչների համար օդի աղտոտումն արդեն քաղաքի գլխավոր խնդիրներից է։ Հունվարյան GALLUP հարցման մոտ 30% մասնակիցը դա անվանել է Երևանի ամենակարևոր խնդիրը․ հունվարի 19–23-ի հարցմանը մասնակցել է 601 մարդ։ Փետրվարին «Երևանիչ» Telegram ալիքի գրեթե 1900 հարցված առաջարկել է զանգվածային ծառատունկ, շինարարական փոշու խիստ վերահսկում, թափոնների այրման տուգանքներ, գազային կամ էլեկտրական ջեռուցում և գազիֆիկացման ընդլայնում։

Պատասխանները ցույց են տալիս պաշտոնական բացատրությունների ու բնակիչների ակնկալիքների տարբերությունը։ Մարդկանց համար այնքան էլ կարևոր չէ, թե ինչ բաժին է կապված եղանակի, շինարարության, տրանսպորտի կամ ջեռուցման հետ։ Նրանք ուզում են ձմռանը քաղաքում շնչել։ Եղանակը կարող է բացատրել սրացումը, բայց իշխանություններին չի ազատում վերահսկելի աղբյուրների պատասխանատվությունից։ Ձյունն էլ գարնանը հալվում է, բայց դա չի նշանակում, որ ձմռանը պետք չէ մաքրել։

Եզրակացություններ և սպասումներ հաջորդ ձմռան համար

Տվյալները ցույց են տալիս, որ Երևանի վատ ձմեռային օդը առասպել կամ մի քանի պատահական օր չէ։ 25/26 ձմռանը PM2.5-ի օրական խտությունը 151 օրից 138-ի ընթացքում գերազանցել է 15 մկգ/մ³-ը, մինչդեռ ԱՀԿ-ն նման գերազանցում թույլ է տալիս տարեկան միայն 2–3 օր։ Դիտարկման ցանցը, հատկապես քաղաքային սենսորների հաշվին, խտացել է, ու վատ ցուցանիշներն այլևս դժվար է վերագրել մի քանի անհաջող տեղադրված սարքի։

Եղանակը կարևոր է․ ինվերսիան ու թույլ քամին խանգարում են աղտոտման ցրմանը։ Հենց այդ պատճառով պետք է նվազեցնել վերահսկելի արտանետումները։ Օրական գրաֆիկը պահանջում է ուշադրություն դարձնել ջեռուցմանը, տրանսպորտին, տերևների ու թափոնների այրմանը։ Եթե ոչինչ չարվի, հաջորդ ձմեռները հեշտությամբ կկրկնեն այս մեկը։

Քաղաքային իշխանությունները հստակ գծի չեկան։ Մի հայտարարությունում խնդիրը գրեթե ամբողջությամբ բացատրվում էր եղանակով, մյուսում՝ շինարարությամբ ու տերևների այրմամբ։ Ամբողջական մոտեցում չկա․ ջեռուցումը գրեթե բացակայում է հանրային խոսքից, իսկ տվյալների քննարկումը հաճախ դառնում է անկախ չափումների հետ վեճ։ Նախարարությունը հիմնականում զարգացնում է դիտարկման համակարգը՝ նոր կայաններ, պետական կարգ, ահազանգման շեմեր ու չափանիշներ։ Դա անհրաժեշտ է, սակայն բաց աղբյուրներում արդյունք դեռ չկա։ Երևանի երկու պետական կայանները տեղադրված են, բայց դրանց տվյալները ընդհանուր պատկերի մաս չեն դարձել։

Հաջորդ ձմռանը ցանկանում ենք տեսնել ոչ թե նոր բացատրություններ, այլ արդյունքներ։ Նախ՝ նոր դիտարկման համակարգի հանրային տեղեկություն՝ որտեղ են կայանները, ինչ են չափում, որտեղ են տվյալները և ինչպես են օգտագործվում ահազանգերում։ Պետք են պարբերաբար զեկուցելու պարտավորություն ունեցող միջգերատեսչական խմբի հրապարակային որոշումները և քաղաքապետարանի քառամյա ծրագրի հաշվետվությունները՝ տրանսպորտի, շինարարության, կանաչապատման, ջեռուցման ու թափոնների այրման վերաբերյալ։

Առանձին հարց է Նուբարաշենը։ Առաջիկա ամիսներին պետք է հրապարակվեն վերամշակման գործարանի մրցույթի արդյունքները, որոնցից պարզ կլինի աշխատանքի ծավալը։ Օդի որակի համար կարևոր են ոչ միայն ժամկետները, այլև արտանետումների վերահսկման, հրդեհների ու աղբավայրի ծխի նվազեցման պահանջները։

AirQuality.am-ը կշարունակի դիտարկել օդի որակը, հավաքել տվյալներ և հետևել իշխանությունների քայլերին։ Աշնանը կստուգենք՝ հրապարակվե՞լ են արդյոք վերոնշյալ հաշվետվություններն ու պատասխանները։ Եթե ոչ՝ պաշտոնական հարցումներ կանենք։ Կշարունակենք նաև պարզ լեզվով խոսել օդի դիտարկման մասին։ Որքան շատ մարդ հասկանա, որ ձմեռային մշուշը նորմա չէ, այնքան դժվար կլինի խնդիրը վերագրել եղանակին և այնքան մեծ կլինի ճնշումը իշխանությունների վրա։ Աշունը ցույց կտա՝ ծրագրերը, մրցույթներն ու խմբերը իրական քայլե՞ր էին, թե՞ պարզապես առանց ավելորդ հարցերի ձմեռն անցկացնելու միջոց՝ այն էլ նախընտրական շրջանում։

Ովքե՞ր ենք մենք

AirQuality.am-ը Հայաստանի օդի որակի մասին նախագիծ է։ Մենք հավաքում ենք քաղաքային, պետական, անկախ և քաղաքացիական ցանցերի տվյալները, բերում ընդհանուր սանդղակի և հրապարակում բնակիչների, հետազոտողների ու պետական կառույցների համար։

Օդի որակին կարող եք հետևել կայքում, աղտոտման ծանուցումներով Telegram ալիքում և արագ դիտարկման վիջեթներով iOS հավելվածում։